Jimbere

Kirundi French English
Ijwi ry'Abana

Abana basoba aho baryamye ntibakwiye gukumirwa

Mu gihe abavyeyi baba bahagaritse kwambika umwana ivyo kugumya umukoyo, aho twovuga ivyahi canke ama « pampers » hanyuma umwana akabandanya yonona aho aryamye bitera ikibazo c’isuku rike. Ico kibazo kikavyara izindi ngorane z’inyifato kubera kwikumira canke gukumirwa mu kibano. N’igiki cokorwa ?

« Uwu mwana wanje yarakunda kunywa amazi menshi ariko arafungura. Mw’ijoro naho akagira itiro ryinshi ntiyikangure ». Nk’uwo twokwita Dative* (kuko atashimye kwivuga izina) asanzwe aba muri zone Nyakabiga yabitwiganiye, umwana wiwe yakwije imyaka 10 akicigirako umwanda muto mu gitanda, ivyo rero vyaramugora kuko yazinduka yanikira imatera, amesa amashuka yarayeko. « Iminsi yose naramesa impuzu yarayemwo. Naramukubita, nkamubwira afatire akarorero kuri mutoyi wiwe yahevye kwigirako pipi kera. Dative* ntiyagarukiye aho kuko yahavuye abibwira abandi bana b’ababanyi nabo baca baja mu vyo kumutwenga. Umwana wiwe nawe aca atangura kwikumira, agatinya kuja mu bandi bana.

Ni ryari bifatwa nk’ingwara ?

Mwene izo nyifato zo kwikumira, usanga zisangiwe n’abandi bana bivuye ku kukutamenya kw’abavyeyi nk’uko Muganga Piyo Ntibirantije, avura ingwara z’abana n’izo ku rukoba, arabisigura : « Ivyo birashobora kugira ingaruka no mw’ishure ntakurikire neza, agatahukana amanota make canke akareka gukina bivuye ku kabonge ?» Sivyo gusa ngo umwana arashobora kwadukana izindi ngeso ugasanga arafungura cane ntahage.

Mu bisanzwe umwana yerekana ko ashaka kugira umwanda muto hagati y’amezi 18 n’imyaka 2. « Rero biratandukanye k’umwana n’uwundi, kubw’ivyo umwana aca agenda araheba kwigirako umwanda muto gahoro gahoro ». Nk’uko muganga Piyo Ntibirantije abisigura, umwana arengeje imyaka itanu acigirako umwanda muto asinziriye, kwa muganga babifata ko ari indwara.

None umwana aca akwirikiranwa gute ?

Muganga Ntibirantije avuga ko hari ubuhinga butarashika mu Burundi aho usanga bakoresha utwuma tuvuza induru iyo umwana yigizeko umwanda muto : « Barafata aga sonde bakagashira mu vyahi canke mw’ikabutura y’umwana ararana, iyo bishitse akagira umukoyo na mukeya, ka kuma bashirayo kaca kavuza induru kubera katemera ibintu bikanye, umwana nawe agaca akanguka ».

Ariko muganga Piyo Ntibirantije agasaba abavyeyi gukoresha ubuhinga bwo muri ngendanwa bwitwa alarme, aho umuvyeyi ashobora kuregera isaha, iyo alarme ivuze abavyeyi bakagenda kuvyura umwana.

Iyindi mpanuro uwo muganga w’abana atanga nuko abavyeyi bokwirikirana ko kuva isaha 12 z’umugoroba abana bagabanya kunywa amazi.

Kubwa muganga Piyo Nibirantije, ubuvuzi bwa mbere rero n’ikiyago c’abavyeyi kubana babo: « Turababwira ko badategerezwa kumukumira canke badategerezwa kumuha ibihano canke kumwihaniza mu bantu canke ngo bamutuke ».

Gutahura umwana iyo ariko araca mu bihe vyo kwigirako umwanda muto akuze biri mu buryo bubereye kugira abihagarike n’ubuzima bwo mu mutwe bumeze neza, kukaba nkako, ntaba ari ikosa ryiwe kuko birashobora no gutumwa n’uko mu miryango yiwe haba harimwo abagendanye iyo ngwara canke bakiyigendana. Ivyo bita mu Kirundi akaronda.

Click to comment

Leave a Reply

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur comment les données de vos commentaires sont utilisées.

To Top