Jimbere

Kirundi French English
Ijwi ry'Abana

Uruhara rw’umwigeme arera umwana ni ntangere mu ndero yiwe

Hano mu Burundi, nk’uko biri n’ahandi igihe nyina w’umwana afise ayandi mabanga akora arakenera umwigeme akunze kwitwa umuyaya amusigaranira umwana. Uwo muyaya rero afise uruhara runini mu buryo bwo kurera umwana kuko ashobora kumarana igihe kinini n’umwana iyo nyina atariho. Ariko si misi yose yama amurera nkuko umuvyeyi aba avyifpuza. Ido n’ido ! 

Umwana arakenera ko umuvyeyi amwereka urukundo kuva akiri muto mu buryo bwo kumukinisha, kumutwengera amuraba, n’ibindi. Ivyo navyo biratuma umwana agira ibishobisho vyo kwamana n’umuvyeyi wiwe mbere bigatuma uwo mwana amenya umuvyeyi wiwe. Arashobora kandi kumenya umuvyeyi kuva akivuka biciye mu kamoto k’umuvyeyi, mu kumukorako, canke mu kumuraba. Ariko si abana bose baronka ibakwe ryo kurerwa numuvyeyi wabo gushika bakure. Akenshi usanga abana bo mu bisagara canke ahegereye ibisagara barerwa nabakobwa barihwa amahera kuko abavyeyi baba badafise akanya gakwiye ko kugumana nabana babo.

Kurera umwana ni ikintu co kwitaho cane

Birakwiye ko uwurera umwana agira ubumenyi kanaka ku bijanye n’uko umwana ategerezwa gufatwa kugira ngo akure neza haba ku mubiri, mu nyifato no mu bwenge, kugaburirwa bivanye n’imisi canke amezi amaze avutse, kugirirwa isuku, n’ibindi biri mu bituma umwana akura neza. Iyo umwana arezwe nuwo mwigeme atari nyina ntihabura ivyo ahomba bigatuma ateba nko gutambuka canke akavuga bigoranye.

M. Jeannette aba mu gisagara ca Bujumbura numuvyeyi ahora asigira umuyaya akana kiwe k’akigeme igihe cose agiye ku kazi. Josianne akidoga ko umukozi mushasha yamugaje umwana wiwe kuko kuva amuzanye ka kana katagishobora kuvuga nkuko kavuga ahambere. « Ubu iyo umuhaye ibintu bishushe avuga ngo “shushe” ariko mu misi iheze yaravuga neza “birashushe”. Ibi vyose vyatumwe n’uko asigaye yirirwana n’abana bato bababanyi bashasha. »

Uwo muvyeyi abandanya avuga ko iyaba yabishobora yogumye muhira kugira akurikirane umwana wiwe kuko umwigeme mushasha yazanye amusiga mu babanyi nawe akigira kwiganirirra nabandi bakozi bagenzi biwe. 

Umukozi arera umwana aterera iki mw’ibaho neza ry’umwana?

Kugira umuyaya ukurikirane umwana neza bishobora kuva ku vyo basezeranye na nyene kumuha igikorwa co kumurera. Iruhande yo gukurikirana umwana, uwo mwigeme usanga kenshi afise ibindi bikorwa akora nkivyo guteka no kumesa. Ivyo biratuma yibaza ico aherako n’ico aherukirako kugira ngo nyene umwana iyo agarutse asange yatunganije ivyo yamushinze. Wa mwana akabura uwumukinisha, ntabe agisinzira kumasaha. Ariko ntawodeha ko hari abigeme bareka kwitaho abana kubwubugaba bwabo, babona ko ba inabuja atariho bari bakigenza uko bashaka.

Aho ni igihe usanga umwana atamwoza neza canke ntamuhate ngo afungure. Umwana akagira kwonda no guta umunezero usangana umwana arezwe neza. 

Nk’uko bivugwa na Kwizera Janvier, umuhinga yanonosoye ibijanye n’inyifato mu vy’indero, ni vyiza ko umwigeme arera umwana amwitaho nkuko umuvyeyi ategerezwa kumwitaho mu kumukorera ivyo akenera vyose. Kuko nakare iyo amaranye iminsi myinshi numwana arateba akamenya amasaha umwana akunda gusinzirirako, kuvyukirako, kwitumirako … Ivyo bikamufasha kumukorera ivya nkenerwa ku mwanya mwiza.

Abavyeyi bari bakwiye rero kugabanya ibikorwa baha abigeme babarerera abana babo. Bari bakwiye kandi gusuzuma umwana igihe cose baronse akanya, bakamwiyegererza maze umwana akumva ko atatawe.

Ikindi, ntibibereye guhindagura abo bigeme barera umwana kuko umwe wese aba afise imico yiwe. Nawe akamenyera imico yabo, bikamucanga. Umuvyeyi nawe ntabe agitahura umwana wiwe kuko ataba azi uwo yakuyeko imigenzo imwe imwe. Numwana biramugora kumenyera umukozi mushasha mbere bamwe bakabanka. Aha ntituvuze umwana asigara akunda umuyaya gusumba nyina yamuvyaye.

Umwigeme arera umwana rero afise uruhara runini mw’ikura ryiza ry’umwana ku mubiri, mu nyifato nziza no mu kugira ubwenge mu gihe amwitayeho uko bibereye.

Kino gisomwa canditswe na Toyi Bernard yize kuri Université Lumière de Bujumbura, mu gisata cigisha ibijanye n’ugutanga amakuruumwe mu banyeshure ikinyamakuru Jimbere Magazine cakiriye mu ntumbero yo kwimenyereza umwuga wo kumenyesha amakuru

Click to comment

Leave a Reply

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur comment les données de vos commentaires sont utilisées.

To Top